Verdwaald maar niet verloren

Afgelopen week ben ik bezig geweest met de Nederlandse vertaling van TLW: Transforming Leadership from Within, één van de leiderschapsprogramma’s van Companions for Leadership. Aanleiding: we hebben steeds meer Nederlandse klanten. En wat een heerlijk project was het. Ik houd ervan om met woorden te spelen. Vooral als er geen tijdsdruk op zit.

Één woord heeft me in het bijzonder bezig gehouden: onderscheidingsvermogen. In het Engels: discernment.

Waarom is dit zo’n belangrijke leiderschapskwaliteit? En vooral in combinatie met moed?

Er is een moment dat de meeste leiders kennen, maar weinigen hardop benoemen.

Het moment waarop je beseft dat iets niet meer klopt. Niet omdat je slecht leiding hebt gegeven. Niet omdat je inschatting of intentie verkeerd was. Maar omdat het doel waarnaar je onderweg was, onderweg zijn waarheid verloor.

Je werkte met goede intenties. Je geloofde erin. En anderen geloofden met jou mee.

En nu sta je hier.

‘Verdwaald maar niet verloren’ is een bekend mantra van antropoloog Jitske Kramer over transities. Het herinnert je eraan dat je in tijden van chaos, twijfel of grote verandering niet de weg kwijt bent, maar simpelweg in een waardevolle ’tussenfase’ zit. Jitske schrijft over hoe lastig het is voor mensen en organisaties als de doelen niet meer lijken te kloppen en als het alternatief ook nog niet voorhanden is. En hoe moeilijk het voor ons is om onze opvattingen bij te stellen.

We zijn nu eenmaal verslaafd aan onze eigen denkwijze.

Niet alleen omdat deze denkwijze houvast gaf, maar ook omdat het een deel van onze identiteit is. Het is het verhaal dat je jezelf vertelt over wie je bent als leider, wat je nastreeft, waarom je doet wat je doet. Dat verhaal loslaten voelt niet (alleen) als een koerscorrectie. Het voelt als verlies.

En hoe meer je geïnvesteerd hebt – in tijd, in energie, in mensen die je zijn gevolgd – hoe zwaarder dat verlies weegt.

Niet omdat de weg fout was. Maar omdat hij van jou was.

Onderscheidingsvermogen is een innerlijk weten, het vermogen om door de ruis heen te voelen wat werkelijk waar is. Niet elke stem in ons hoofd is wijsheid. Niet elke impuls is een authentiek verlangen. Niet elk gevoel van zekerheid is helderheid. 

Onderscheidingsvermogen is de kunst om daar doorheen te kijken, signaal van ruis te onderscheiden en op basis daarvan het juiste te kiezen.

Onderscheidingsvermogen is waarom sommige leiders op tijd omdraaien. En waarom anderen blijven lopen op een weg die allang niet meer de juiste is.

In het Nederlands hebben we hier een uitdrukking voor die meer wijsheid bevat dan hij op het eerste gezicht in zich lijkt te dragen:

Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald.

Halverwege omdraaien. Niet als tekortkoming, maar als daad van leiderschap. Als bewijs dat je onderscheidingsvermogen het wint van je ego.

Daar is moed voor nodig.

De leider die durft te zeggen het klopt niet meer opent iets. In zichzelf, maar ook in de mensen om hem heen. Want anderen twijfelen ook. Ze wachten alleen op iemand die het eerst uitspreekt.

Dat is precies de kwaliteit die leiderschap van binnenuit onderscheidt van leiderschap op de automatische piloot.

Het vraagt alleen wel iets van je.

Verdwaald maar niet verloren.

Verloren betekent dat je de weg naar jezelf kwijt bent. Verdwaald betekent dat je de route moest herzien maar dat je kompas nog werkt.

Onderscheidingsvermogen is dat kompas.

Moed is de stap die je zet als je jouw kompas volgt.